Piekary Śląskie

PIEKARY

Piekary liczą 10 174 mieszkańców, natomiast Osiedle Wieczorka wraz z kolonią Józefka 19 863 (dane z 1998 roku). Najstarsze  wzmianki o osadzie pochodzą z XIII wieku, mówią o służebnej dla grodu bytomskiego osadzie piekarzy. Od nich to ma pochodzić nazwa miejscowości. Inna wersja wskazuje na pieczary, które pozostawili gwarkowie po wybranych złożach rud.

W 1277 roku Piekary, jako wieś Pecare, należały do parafii w Kamieniu. Syn księcia opolskiego Ziemowita w 1303 roku postawił tu drewniany kościół p. w .św. Bartłomieja. W okresie reformacji w wieku XVI, w Piekarach istniał kościół ewangelicki. W miejscowym kościele funkcję proboszcza sprawował duchowny protestancki. W czasach odrodzenia katolicyzmu, w wieku XVII należy szukać początków szczególnego kultu obrazu Matki Bożej w Piekarach i wspaniałej historii tej miejscowości, która wkrótce stała się ośrodkiem życia religijnego Górnego Śląska. Przed cudownym wizerunkiem Piekarskiej Pani modlił się król Jan III Sobieski 20 sierpnia 1683 roku w drodze na Wiedeń, natomiast król August II właśnie w tym kościele wyznał ponownie wiarę katolicką i w 1697 roku podpisał „pacta conventa”. W wieku XVIII osłabł kult maryjny. Król Fryderyk II 3 marca 1776 roku przejął parafię piekarską wraz z rezydencją jezuicką, oddając je w ręce tzw. Królewskiego Instytutu Szkolnego. Bulla papieska z 16 lipca 1821 roku zatytułowana De salute animarum podzieliła dwa dekanaty: pszczyński i bytomski, do diecezji wrocławskiej, definitywnie oddzielając je od diecezji krakowskiej.

Dziewiętnasty wiek kojarzy się z rozwojem świadomości narodowej oraz z kulturkampfem. Wybitni działacze narodowi – wśród których był Maksymilian Jasionowski – wysyłają w roku 1892 do rządu pruskiego petycję z prośbą o wprowadzenie języka polskiego do szkół piekarskich.

W 1922 roku nastąpiła likwidacja powiatu bytomskiego. Piekary znalazły się w powiecie świętochłowickim, a od 1939 roku – w powiecie tarnogórskim.

1 stycznia 1947 roku Piekary otrzymały prawa miejskie. W roku 1997 uroczyście obchodzono 50. rocznicę tego wydarzenia. Z kolei w roku 1998 miał miejsce kolejny jubileusz – 930. rocznica powstania Piekar.

Zabytkowe obiekty architektury

• Zespół kościelny Bazyliki Mniejszej p. w Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja; kościół neoromański zbudowany wg projektu arch. Grotschla w 1849 roku. W skład zespołu kościelnego wchodzą: kościół, cztery kaplice – MB Lekarski, św. Teresy, św. Franciszka, św. Sebastiana, Rajski Plac – dawny cmentarz z trójskrzydłowymi krużgankami, kaplica św. Rafała i kompozycja krzyża misyjnego (1851), na środku mur otaczający kościół z rzeźbami 11 apostołów. Zespół jest wpisany w rejestr zabytków architektury pod nr A/659/66.

• Zespół Kalwaryjski z 1896 roku; w jego skład wchodzą kościół neogotycki p. w. Zmartwychwstania Pańskiego wg projektu Kapackiego oraz obiektów sakralnych i parasakralnych.  Zespół wpisany jest w rejestr zabytków architektury pod nr 1621/95.

• Kaplice św. Barbary i św. Ignacego (studzienka) z XIX wieku, MB Bolesnej i Gerlichów z początku XX wieku.

• Klasztor sióstr Boromeuszek z końca XVIII wieku, przy ul. ks. A. Ficka.

• Szkoły: Specjalna i ZSZ z XVIII wieku, MSP nr 7 z końca XIX wieku.

• Na terenie Piekar jest 6 krzyży przydrożnych z XIX  i XX wieku typu boża męka.

• Przy ulicy Ks. Jerzego Popiełuszki znajduje się Dom Pielgrzyma oraz kilka rzeźb – figur (6) o treści religijnej.

• Zabudowę ul. Bytomskiej zaliczono do zespołu zabudowy chronionej z historycznym układem drogi.

• Przydrożny krzyż kamienny Diepenbrocka z 1868 roku, na skrzyżowaniu ul. Bytomskiej i Pod Lipami.

• Dawna drukarnia z XIX wieku – róg ulic Studziennej i Bytomskiej.

• Dawna szkoła ludowa z pocz. XX wieku, - ul. Bytomska 343.
  

Stanowiska archeologiczne

W ramach akcji „Archeologiczne Zdjęcia Polski” na terenie Piekar zarejestrowano dwa stanowiska, które wskazują na osadę z epoki kamiennej.

Zabytki przemysłu i techniki

• Zabudowania gospodarcze dawnego folwarku Donnersmarcków z XVIII wieku. W skład zespołu wchodzą: spichlerz z 1798 roku, stodoły, stajnie, kuźnia oraz budynki mieszkalne służby dworskiej. Obecnie obiekty te są użytkowane przez firmy prywatne.

• Zabudowania przemysłowe KWK „Julian” z 1945 roku (płuczka, konstrukcja wież szybowych, sortownia, maszynownie, budynek wentylacyjny).
  

Miejsca pamięci narodowej

• Pomnik poległych w latach 1939 – 1945 i upamiętnienia 1000 – lecia Państwa Polskiego, skwer przy ul. Bytomskiej.

• Pomnik – obelisk – mogiła 19 żołnierzy radzieckich, cmentarz parafialny przy ul. Kalwaryjskiej.

• Tablica poświęcona represjonowanym górnikom i żołnierzom, Bazylika Najświętszej Maryi Panny -  wnętrze, strona lewa.

• Tablica poświęcona mieszkańcom Piekar Śląskich, którzy zginęli w latach II wojny światowej, Bazylika – wnętrze, strona prawa.

• Tablica poświęcona ofiarom Katynia, Bazylika – wnętrze, strona prawa.